Wat 60 vrouwen bij politie, defensie, gemeenten, handhaving en hulpdiensten vertellen over hun werkcultuur, wat het werk hen brengt en kost, en wat ze nodig hebben.
De vrouwen in dit onderzoek zijn trots op hun werk en halen er veel uit: veerkracht, zelfvertrouwen, collegialiteit en zingeving. Tegelijk werken de meesten in een cultuur van aanpakken en doorgaan, waarin weinig ruimte is voor twijfel, grenzen en kwetsbaarheid. Het duidelijkste patroon in de data:
Hoe minder ruimte de cultuur biedt voor hulp vragen, grenzen en kwetsbaarheid, hoe meer vrouwen zich aanpassen, en hoe meer ze zich aanpassen, hoe meer klachten ze hebben.
* De vraag over klachten is op 17 september aan de vragenlijst toegevoegd. 36 vrouwen kregen hem; 3 antwoordden “weet ik niet” of “ik werk er niet meer”. Alle uitspraken over klachten gaan over de 33 inhoudelijke antwoorden. Die komen vooral van vrouwen bij politie en defensie (27 van de 33).
Ruim vier op de tien deelnemers werken bij de politie. De groep is ervaren: 72% werkt al meer dan tien jaar in het veiligheidsdomein, en de meesten zijn tussen de 35 en 55 jaar. Bijna de helft werkt in een omgeving met duidelijk meer mannen.
De cultuur die vrouwen beschrijven heeft een sterke kant. Passie, loyaliteit en humor worden door de meerderheid herkend. Wat ontbreekt is ruimte voor het menselijke: hulp vragen, grenzen aangeven, fouten toegeven.
De oranje balken zijn de vier kenmerken van een cultuur met ruimte voor de mens achter de professional. 36 van de 60 vrouwen vinken er geen enkele van aan.
In eigen woorden varieert de sfeer van “hecht”, “saamhorigheid” en “hard werken, maar ook hard lachen” tot “verplicht positief”, “gesloten” en “toxisch”. Ongeveer acht vrouwen beschrijven hun werkomgeving uitdrukkelijk als sociaal onveilig. Meerdere vrouwen noemen dat ze als vrouw onderschat worden of zich harder moeten bewijzen.
“Hoe hoger in de boom, hoe meer ik word onderschat.”Deelnemer
| Wat het brengt | Wat het kost |
|---|---|
| Stressbestendigheid, veerkracht, “mijn mannetje leren staan” | Altijd “aan” staan, pas op vakantie echt ontspannen |
| Zelfvertrouwen en zelfkennis | Grenzen die vervagen; doorgaan terwijl het eigenlijk niet goed gaat |
| Relativeren, hoofd- en bijzaken scheiden | Aanpassen aan een masculiene norm, en daarbij jezelf (deels) kwijtraken |
| Saamhorigheid, collega’s die voor je klaarstaan | Burn-out, ziekteverzuim of vertrek: genoemd door 9 van de 60 vrouwen |
| Zingeving: werken voor de maatschappij | Tijd met partner en kinderen |
“Ik ben er deze zomer achter gekomen dat ik een stuk zelfvertrouwen kwijt was geraakt.”Deelnemer, over aanpassen aan het systeem
Opvallend veel vrouwen beschrijven hetzelfde leerproces: eerst harder worden en meegaan in de norm, later (vaak na een crisis) leren grenzen aan te geven en meer zichzelf te zijn op het werk.
De andere 45% voelt die ruimte nooit of alleen soms. Let op het verschil met de cultuurvraag: 17% ziet ruimte voor grenzen als kenmerk van de organisatie, 55% neemt die ruimte zelf regelmatig of vaak. Die ruimte komt dus eerder van de vrouw dan van de cultuur.
Een derde zegt dat ze vaak pas achteraf merkt dat ze te lang is doorgegaan, of dat ze haar signalen moeilijk herkent. De meest genoemde signalen zijn sneller geïrriteerd of verdrietig zijn (68%), vermoeidheid en slechter slapen (67%), lichamelijke spanning (62%) en een druk hoofd (57%).
Alle vragen zijn met elkaar vergeleken: functie, sector, leeftijd, dienstjaren en man-vrouwverhouding tegenover cultuur, gedrag, klachten en behoeften. Hieronder staan de verbanden die statistisch sterk zijn en die ook in de open antwoorden terugkomen.
| Van de vrouwen die in hun cultuur… | geen ruimte zien (36) | wel enige ruimte zien (24) |
|---|---|---|
| past zich in zekere mate of sterk aan | 61% | 17% |
| past zich sterk aan | 1 op de 3 | niemand |
| voelt zelf weinig ruimte voor grenzen | 61% | 21% |
Klachten: 8, 16 en 9 vrouwen per groep. Alle 9 vrouwen die zich sterk aanpassen en van wie de klachten bekend zijn, hebben er 3 of meer. * Signalen: aparte vraag, aan alle 60 gesteld: “Waaraan merk je dat spanning oploopt of dat je te lang bent doorgegaan?” Gemiddeld aantal aangevinkte signalen (9 vaste opties plus eigen toevoegingen); 10, 37 en 12 vrouwen per groep.
Een vragenlijst op één moment kan geen oorzaak bewijzen. Wel kun je kijken hoe sterk een verband is, of er een duidelijke opbouw in zit, of het verband blijft staan als je andere factoren meeneemt en of het verhaal klopt met wat vrouwen zelf vertellen. Op basis daarvan:
Sterk verband met een duidelijke opbouw (0,8 → 4,2 → 8,9 klachten). Het blijft staan na correctie voor cultuur, functie, leeftijd en man-vrouwverhouding, en ook als je de vier vrouwen die zich het allersterkst aanpassen weglaat. In de open antwoorden beschrijven vrouwen dit mechanisme zelf: zichzelf kwijtraken door mee te gaan in de norm, en dat later lichamelijk en emotioneel merken. Kanttekening: beide komen uit dezelfde vragenlijst van dezelfde persoon. Wie zich op dit moment slecht voelt, kan ook beide vragen somberder invullen.
Duidelijk verband dat blijft staan na correctie voor functie, leeftijd en man-vrouwverhouding. Het effect van de cultuur op klachten verdwijnt grotendeels zodra je aanpassen meeneemt. Dat past bij een route waarin de cultuur via het aanpassen bij de klachten uitkomt.
Vrouwen die ruimte voelen om grenzen aan te geven hebben minder klachten, ook als ze even vaak doorgaan terwijl ze moe zijn. Grenzen kunnen aangeven lijkt dus meer uit te maken dan hoe hard iemand werkt.
6 van de 14 vrouwen in operationele functies noemen burn-out, ziekteverzuim of vertrek, tegenover 3 van de 46 in andere functies. Dat verschil is groot, maar de groep is klein. En vrouwen die zijn uitgevallen op het werk, hebben misschien meer behoefte gevoeld om mee te doen aan dit onderzoek.
Hoe meer mannen, hoe vaker harde grappen en hiërarchie worden genoemd, en hoe vaker vrouwen zich sterk aanpassen (9% in gemengde teams, 29% in teams met duidelijk meer mannen). De lijn is consistent maar statistisch nog niet hard; daarvoor is de groep te klein. De open antwoorden maken het sterker: in teams met duidelijk meer mannen benoemt een derde tot bijna de helft zelf een mannelijke norm, elders vrijwel niemand. Zie hieronder.
Leeftijd en aantal dienstjaren hangen niet samen met aanpassen of klachten. Ook de man-vrouwverhouding hangt niet direct samen met het aantal klachten; die loopt via het aanpassen.
Een omgekeerde richting kan meespelen: wie al klachten heeft, ervaart de cultuur misschien negatiever. Van de vrouwen met klachten ziet 71% geen enkele ruimte in de cultuur, van de 9 vrouwen zonder klachten 56%. Ook de vrouwen zonder klachten herkennen dus de harde cultuur, en niemand van hen past zich sterk aan. Het consistente beeld in cijfers en verhalen maakt de route van cultuur naar klachten het meest waarschijnlijk.
Werkt een mannelijke omgeving door in hoe vrouwen zich opstellen? De data zeggen: ja, maar op een specifieke manier.
| Van de vrouwen in een… | gemengd team of meer vrouwen (23) | team met duidelijk meer mannen (28) |
|---|---|---|
| herkent harde grappen / elkaar plagen | 26% | 54% |
| herkent hiërarchie / controle | 26% | 50% |
| herkent emoties voor jezelf houden | 22% | 39% |
| past zich sterk aan | 9% | 29% |
Vrouwen in een team met iets meer mannen (9) staan niet in de tabel; hun antwoorden liggen steeds tussen de percentages in.
“Ik ben het werk gaan doen omdat ik graag onderdeel van iets wilde zijn. Eenmaal bezig heb ik me (onbewust) aangepast aan hoe de groep (mannen) wilde dat ik me gedroeg.”Deelnemer
Let op: teams met duidelijk meer mannen zitten vooral bij politie en defensie. Het effect van de man-vrouwverhouding is daarom niet helemaal los te zien van de organisatiecultuur van die sectoren.
| Functie | Wat opvalt |
|---|---|
| Operationeel | Hardste cultuur: 71% herkent harde grappen en 64% hiërarchie. Hoogste aandeel uitval (6 van 14). Vaker een gespannen lijf (6 van 9), somberheid en concentratieproblemen (elk 5 van 9).* |
| Leidinggevend | 88% ervaart hoge verantwoordelijkheid of druk. Vaak piekeren of altijd “aan” staan (6 van 10) en slecht slapen (5 van 10).* Niemand in deze groep zegt nee tegen begeleiding; twee zeggen “waarschijnlijk niet”. |
| Beleid, advies, bestuur | Hoge druk (74%) en de minste ruimte om hulp te vragen (9%). Bijna de helft herkent “sterk moeten zijn”. Onrust, prikkelbaarheid en emotionele schommelingen: elk 5 van 10.* |
| Ondersteuning, opleiding, zorg | Meest veilige cultuur: 71% voelt ruimte om hulp te vragen. Duidelijk minder klachten. Kleine groep (7). |
* Van de vrouwen die de klachtenvraag inhoudelijk beantwoordden: 9 tot 10 per functie, bij ondersteuning 4. Dit zijn verkennende verschillen. De verschillen in het totaal aantal klachten tussen functies zijn niet significant.
Per sector valt Defensie/KMar op: twee derde herkent “sterk moeten zijn” en niemand herkent ruimte voor grenzen of kwetsbaarheid. Deze vrouwen passen zich gemiddeld ook het sterkst aan. Met 9 deelnemers is dit een signaal en geen harde conclusie.
| Hoe ervaren ze de steun van de werkgever | Aantal | Met langdurige klachten | Zonder klachten | Weet niet | Klachtenvraag niet gekregen |
|---|---|---|---|---|---|
| Gebruikt de steun, helpt voldoende | 4 | 2 | 0 | 0 | 2 |
| Gebruikt de steun, sluit maar gedeeltelijk aan | 7 | 3 | 1 | 0 | 3 |
| Vindt de steun niet toegankelijk of passend | 11 | 6 | 0 | 1 | 4 |
| Er is steun, maar gebruikt het niet | 9 | 2 | 1 | 1 | 5 |
| Weet niet wat er is, of er is weinig | 13 | 4 | 4 | 0 | 5 |
| Eigen toelichting, meestal kritisch | 8 | 6 | 1 | 1 | 0 |
| Tot nu toe geen behoefte | 8 | 1 | 2 | 0 | 5 |
| Totaal | 60 | 24 | 9 | 3 | 24 |
De klachtenvraag is op 17 september toegevoegd; 24 vrouwen kregen hem niet. Van de 36 die hem kregen, hebben er 24 langdurige klachten, 9 geen klachten en 3 antwoordden “weet ik niet” of “ik werk er niet meer”.
Van de 24 vrouwen met langdurige klachten gebruiken er 5 de steun van hun werkgever. De helft van hen (12) vindt de steun niet toegankelijk of passend, of geeft een kritische eigen toelichting. De 11 vrouwen die de steun niet toegankelijk of passend vinden, passen zich gemiddeld sterker aan en herkennen in hun cultuur geen ruimte voor hulp of kwetsbaarheid. Voor een deel van de vrouwen lijkt het aanbod er wel te zijn, maar voelt het niet vrij om het te gebruiken.
Op de vraag wat ze na afloop van begeleiding willen merken, komen steeds dezelfde woorden terug: rust (vooral in het hoofd), grenzen beter voelen en aangeven, handvatten die je direct in je werk kunt gebruiken, en stevigheid of zelfvertrouwen. Vrouwen van 35 tot 55 jaar noemen de meeste behoeften; bij vrouwen van 55 en ouder zijn ze duidelijk kleiner.
De cultuur bepaalt hoeveel vrouwen zichzelf kunnen zijn. Ruimte voor hulp, grenzen en fouten maakt het verschil.
Alles in deze vragenlijst hangt samen met de cultuur. Daarbinnen passen vrouwen zich aan en blijven ze sterk, zo vanzelfsprekend dat ze het zelf niet meer zien. Wat helpt, is dat mechanisme weer leren herkennen, en de signalen van het lichaam eerder opmerken. Liefst preventief. De toon in het team bepaalt hoeveel vrouwen zichzelf kunnen zijn. Ruimte om hulp te vragen, grenzen aan te geven en fouten te bespreken hangt samen met minder aanpassen en minder klachten. Ondersteuning werkt pas als het gebruik ervan geen risico voelt: vertrouwelijk, laagdrempelig, concreet en zonder gevolgen voor hoe je wordt gezien.
De vragenlijst is tussen 15 september en 2 oktober 2026 ingevuld door 60 vrouwen. Deelname was vrijwillig en wie meedeed kon zich aanmelden voor een gratis masterclass, dus de groep is niet representatief voor alle vrouwen in het veiligheidsdomein. De antwoorden kwamen in twee golven binnen: de eerste 24 (15–17 september) vooral van gemeenten en Rijk, de latere 36 vooral van politie en defensie. De vraag over klachten is op 17 september toegevoegd en door 33 vrouwen inhoudelijk beantwoord. Sommige vragen bevatten voorgeformuleerde antwoordopties (bijvoorbeeld bij behoeften en bij de vrouwengroep); die kunnen antwoorden in een richting sturen. Ook de titel van de vragenlijst en de vraag naar de man-vrouwverhouding aan het begin kunnen vrouwen op het idee hebben gebracht om in de open vragen over mannen en vrouwen te schrijven. Verbanden zijn getoetst met rangcorrelaties (Spearman), groepsvergelijkingen (Mann-Whitney, Kruskal-Wallis, Fisher) en partiële correlaties om voor andere factoren te corrigeren. Omdat er veel vergelijkingen zijn gemaakt, zijn alleen verbanden opgenomen die sterk zijn (doorgaans p < 0,01) of die duidelijk terugkomen in de open antwoorden. Uitval en burn-out zijn gecodeerd uit de open antwoorden en daarom een ondergrens. Citaten zijn ingekort en zo gekozen dat ze niet naar personen te herleiden zijn.
Marijn Hageman
Dit onderzoek laat zien wat ik zeventien jaar lang zelf heb gedaan: me aanpassen, sterk blijven, en niet meer merken dat ik dat deed. De signalen van mijn lichaam miste ik, tot het niet meer ging.
Wat ik daarbij zie, en wat dit onderzoek niet heeft gemeten: vrouwen zijn anders bedraad. We hebben een ander ritme in energie en emoties, cyclisch in plaats van elke dag hetzelfde. Een cultuur die daar geen ruimte voor maakt, dwingt tot aanpassen. Niet omdat vrouwen zwak zijn, maar omdat de norm niet op hen is gebouwd.
Daarbij denk ik dat er in dit werk sowieso te weinig ruimte is voor het echte, eerlijke gesprek en voor kwetsbaarheid. Voor vrouwen én voor mannen. Zeker na heftige gebeurtenissen, waar je in dit werk mee te maken krijgt, is er weinig tot geen ruimte om te verzachten: om er ruimte aan te geven en je zenuwstelsel de gebeurtenis te laten verwerken. Dus ga je door. En dat stapelt.
Daarom begin ik bij weer leren voelen: herkennen wanneer je je aanpast, en de signalen van je lichaam eerder opmerken. Weer terug kunnen naar je lichaam, en je herinneren wie je ook alweer was voordat je harde maskers ging dragen. Liefst voordat de klachten er zijn.